Arboj de moderaj kaj malvarmaj regionoj/Pinacoj

El Vikilibroj
Salti al navigilo Salti al serĉilo

Subĉapitro C-2/1: Pinofitoj - Pinacoj[redakti]


Superrigardo[redakti]

La familio Pinacoj (science: Pinaceae) estas tre disvastiĝinta en la tuta norda duonglobo, norde de la Tropiko de Kankro. Estas nur malmultaj specioj kreskantaj pli sude kaj nur unu (Pinus merkusii, la Merkus-pino) en la suda duonglobo (nur en Sumatro).

Laŭ la Katalogo de la Vivo[1] la familio entenas 11 genrojn kaj iom pli ol 200 specioj. Ĉi sube ni mencias nur la 8 genrojn nature vivantajn en la areo pritraktata de tiu ĉi libro; la ceteraj 3 (inter kiuj la falsa lariko, Pseudolarix) kreskas nur en suda Ĉinio.

Ĉiuj pinacoj havas pingloformajn foliojn kaj konusformajn lignajn fruktojn.

♣ Por pli da informoj vidu la artikolon en vikipedio pri Pinacoj.

ENHAVO:

  • Genroj kun membroj nature kreskantaj en ĉiuj kontinentoj de la norda duonglobo (Nordameriko, Azio, Eŭropo kaj Afriko):
  • Genroj kun membroj en la samaj kontinentoj krom Afriko:
  • Genroj kun membroj nur en Nordameriko kaj orienta Azio:
  • Genroj kun membroj nur en malvastaj regionoj:

Genroj sude de la areo pritraktata ĉi tie: Cathaya, Nothotsuga, Pseudolarix.

Abies - Abioj[redakti]

Vivareo de abioj en Nordameriko
... kaj en Eŭropo, Azio, Afriko
Ni jam pritraktis la genron Abies, t.e. la abioj, en subleciono de la sekcio B.

Abioj kreskas:

  • en Azio, de Siberio al Himalaio kaj de Turkio al Japanio, kvankam ili mankas en pluraj regionoj
  • en Norda kaj Centra Ameriko, de Alasko al Salvadoro (14°N), kvankam ankaŭ ĉi tie ili mankas en pluraj regionoj
  • en Eŭropo, sed nur en la centra kaj suda parto
  • en Nordafriko, nur en kelkaj lokoj.

La genro Abies enhavas ĉirkaŭ 50 speciojn.

♣ Por pli da informoj vidu la vikipedian artikolon pri Abioj.

Pingloj[redakti]

Abioj havas ĉiamverdajn, unuopajn pinglojn, kun du blankaj strioj sube.

1) pingloj unuopaj kaj ne en fasketoj
2) pingloj ĉiamverdaj (ne falas vintre)
3) supra kaj suba flanko kun malsamaj koloroj: la suba flanko havas du blankajn striojn
4) bazo simila al kupo (suĉila)
5) pingloj ofte (ne en ĉiuj specioj) aranĝataj kvazaŭ kombilo aŭ almenaŭ plate

Fruktoj[redakti]

Konusoj de abioj ĉiam staras rekte, male de aliaj pingloarboj, kie konusoj pendas ĉiam (piceoj, pseŭdocugoj) aŭ almenaŭ kelkfoje (pinoj, cugoj). Aldone, ĉe abioj konusoj disfalas starante sur la branĉoj, liverante al la ventoj la flugilhavajn semojn. Se vi observas la grundon, malfacile vi trovos unu tutan konuson, sed vi ja trovos plurajn skvamojn kaj nudajn kernojn de konusoj.

Aspekto[redakti]

Kelkaj gravaj specioj[redakti]

Areo
(de oriento al okcidento)
Specio Komuna nomo Artikolo en
eo.wiki
Rimarkoj
Japanio Abies firma momi ... endemia en centra kaj suda Japanio
Abies homolepis abio de Nikko ... endemia en centra kaj suda Japanio
Abies mariesii ooŝirabiso Maries-abio endemia en norda Japanio
Ĉinio, Koreio, orienta Siberio Abies fargesii abio de Farges ... endemia en 5 provincoj de centra Ĉinio
Abies holophylla manĉura abio ... Manĉurio, Nordkoreio, orienta Siberio
Abies koreana korea abio korea abio endemia en Sudkoreio
Abies nephrolepis abio de Khingan ... Ĉinio (norda kaj nordorienta), Koreio, orienta Siberio
Rusio, Centra Azio,
Mongolio, Ĉinio
Abies sibirica siberia abio ... en Rusio oriente de Volgo;
en Ĉinio nur en Ŝjinĝjiango kaj Manĉurio
Eŭropo, Kaŭkazo, Turkio Abies alba blanka abio blanka abio nature nur en suda kaj centra Eŭropo
Abies cephalonica greka abio greka abio endemia en Grekio (nature)
Abies cilicica kilikia abio kilikia abio Suda Turkio, Libano
Abies nordmanniana kaŭkaza abio kaŭkaza abio endemia en Kaŭkazo kaj norda Turkio
Hispanio, Nordokcidenta Afriko Abies pinsapo pinsapo, hispana abio pinsapo suda Hispanio kaj norda Maroko
Algerio (Afriko) Abies numidica numidia abio numidia abio endemia en norda Algerio
Orienta Nordameriko Abies balsamea balzama abio balzama abio en Kanado kaj norda Usono, oriente de Rokmontaro
Okcidenta Nordameriko Abies amabilis gracia abio gracia abio montaroj apud Pacifiko
Abies concolor abio de Kolorado ... suda Rokmontaro kaj pli okcidente
Abies grandis granda abio granda abio nordokcidenta Usono kaj apuda areo en Kanado
Abies lasiocarpa rokmontara abio rokmontara abio okcidenta Nordameriko, de Alasko ĝis Arizono

Pinus - Pinoj[redakti]

(*** NEKOMPLETA ***)

♣ Por pli da informoj vidu la vikipedian artikolon pri Larikoj.

Larix - Larikoj[redakti]

Vivareo de Larix laricina, unu el la specioj de larikoj vivantaj en Nordameriko
... kaj de Larix decidua, la eŭropa lariko
Ankaŭ la genron Larix, t.e. la larikoj, ni jam pritraktis en subleciono de la sekcio B.

Larikoj kreskas nature:

  • en Azio, de Siberio al Himalaio kaj al Japanio, kvankam ili mankas en pluraj regionoj
  • en Norda Ameriko, en Alasko, en Kanado kaj en kelkaj areoj de norda Usono
  • en Eŭropo, sed nur sur Alpoj kaj Karpatoj.

La plej suda loko kie vivas nature larikoj estas en Himalaio (27°N).

La genro Larix enhavas ĉirkaŭ 10 speciojn.

♣ Por pli da informoj vidu la vikipedian artikolon pri Larikoj.

Pingloj[redakti]

La pingloj de larikoj estas en faskoj, ĉiu entenanta 10-60 pinglojn (depende de la specioj). Sur junaj branĉoj tamen pingloj estas unuopaj.

Pingloj estas helverdaj, flaviĝas aŭtune kaj falas vintre.

1) pingloj en fasketoj, ĉiu kun almenaŭ 10 pingloj
2) pingloj unuopaj en junaj branĉetoj
3) pingloj flavaj aŭtune
4) pingloj falas vintre

Fruktoj[redakti]

(*** FAROTA ***)

Aspekto[redakti]

(*** FAROTA ***)

Kelkaj gravaj specioj[redakti]

  • Japanio
    • Larix kaempferi (japana lariko)
  • Siberio, Mongolio, Norda Ĉinio, Koreio
    • Larix sibirica (siberia lariko)
    • Larix gmelinii (daŭra lariko)
  • Ĉinio
    • Larix potaninii (ĉina lariko) (*)
  • Eŭropo
    • Larix decidua (eŭropa lariko)
  • Nordameriko
    • Larix laricina (kanada lariko)
    • Larix occidentalis (okcidenta lariko)
    • Larix lyallii (monta lariko)

(*) Pluaj specioj de larikoj vivas en Ĉinio kaj apudaj landoj sude de 35°N

Picea - Piceoj[redakti]

(*** NEKOMPLETA ***)

♣ Por pli da informoj vidu la vikipedian artikolon pri Larikoj.

Pseudotsuga - Falsaj cugoj[redakti]

(*** NEKOMPLETA ***)

♣ Por pli da informoj vidu la vikipedian artikolon pri Falsaj cugoj.

Tsuga - Cugoj[redakti]

(*** NEKOMPLETA ***)

♣ Por pli da informoj vidu la vikipedian artikolon pri Larikoj.

Cedrus - Cedroj[redakti]

Cedroj kreskas nature nur en Azio (en Himalaio kaj apud la Mediteraneo, ne en Ĉinio aŭ en Siberio) kaj en Nordafriko. Ili estas ofte uzataj kiel ornamaj arboj en taŭgaj klimatoj.

Cedroj havas fasketojn de pingloj similaj al larikoj, kvankam kutime pli malhelaj aŭ pli bluaj. La junaj branĉoj havas tamen unuopajn pinglojn.

La konusoj estas grandaj, rondaj, staras sur la branĉoj kaj disfaliĝas kiel la konusoj de abioj.

♣ Por pli da informoj vidu la vikipedian artikolon pri Cedroj.

Keteleeria - Juŝanoj[redakti]

Keteleeria davidiana

La genro Keteleeria kreskas en Ĉinio, kie ĝi estas nomata ju ŝan (yóu shān), esperantigebla kiel "juŝano".[2]

En la limoj de la areo pritraktata de tiu ĉi libro troveblas nur la specio K.davidiana. Aliaj specioj kreskas en suda Ĉinio kaj apudaj areoj (de Laoso al Tajvano).

Keteleeria davidiana2.jpg

Plenkreskaj juŝanoj estas arboj altaj ĝis 40-50m, ĉiamverdaj.

Pingloj estas unuopaj, maldensaj, preskaŭ samkoloraj supre kaj sube.

Konusoj staras sur la branĉoj simile al abioj kaj cedroj.

Notoj kaj fontoj[redakti]

  1. Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist. Alirita 2019-05-01.
  2. 2,0 2,1 Ni atentigas ke la vorto juŝano, el la ĉina nomo de tiu ĉi arbo, yu shan, estas nur propono. Alia ebla esperanta nomo estas ketelerio, el la scienca nomo.


→ al la sekvanta subleciono